Giáo sư Carl Thayer: Khối ASEAN Cần Thống Nhất và Đoàn Kết về Vấn Đề Biển Đông khi Đối Phó với Trung Hoa

Posted: 15/03/2011 in Tin Việt Nam

Giáo sư Carl Thayer: Khối ASEAN Cần Thống Nhất và Đoàn Kết về Vấn Đề Biển Đông khi Đối Phó với Trung Hoa

VRNs (27.01.2011) – California, USA – Mâu thuẫn về chủ quyền khu vực Biển Đông vẫn tiếp diễn sau một loạt hội nghị của Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 2010. Nhân sự kiện Chủ tịch Trung Hoa Hồ Cẩm Đào vừa có chuyến thăm Hoa Kỳ vào hạ tuần tháng 1, 2011 – chỉ vài tuần sau chuyến công du Á Châu và Trung Hoa của Tổng thống Barack Obama – Nhã Trân, Giám đốc Báo chí và Truyền thông của Nguyễn Thái Học Foundation, trao đổi về vấn đề Biển Đông với Gs Carl Thayer, chuyên gia nghiên cứu quân sự tên tuổi về Châu Á và Việt Nam, Giám đốc diễn đàn Nghiên Cứu Quốc Phòng Australia.

Nhã Trân: Gs nhận thấy thay đổi nào trong thái độ, hành xử của Trung Hoa gần đây, nếu có, về các tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông?

Gs Thayer: Thay đổi quan trọng nhất trong thái độ của Trung Hoa về vấn đề Biển Đông được nhận thấy sau sự can thiệp của Ngoại trưởng Clinton tại hội nghị Diễn đàn Khu vực ASEAN hồi năm ngoái. Sau khi bà lên tiếng rằng Hoa Kỳ mong muốn một giải pháp hòa bình cho các tranh chấp lãnh hải, Trung Hoa đã vội vã phục hoạt lại Nhóm Hợp tác ASEAN-Trung Hoa, đang trong tình trạng suy sụp, để khai triển văn kiện Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (1).

Điều được khám phá mới đây là Việt Nam và Trung Hoa từng có bốn cuộc họp bí mật với nhau hồi năm ngoái để đàm phán về vấn đề Biển Đông. Trung Hoa đã nói rõ là vấn đề quần đảo Hoàng Sa không nằm trong các cuộc bàn thảo đó.

Hai bên đang gắng tìm đồng thuận về những nguyên tắc hướng dẫn các đàm phán về các vấn đề biển đảo. Tiến triển về vùng biển quanh Vịnh Bắc Việt có thể đạt được, nhưng chưa có dấu hiệu của bất cứ một diễn tiến khả quan nào từ phía Trung Hoa về các vấn đề Biển Đông.

Nhã Trân: Thế còn mối quan hệ chính trị – ngoại giao giữa các nước Đông Nam Á, Trung Hoa và Hoa Kỳ hiện có gì thay đổi, so với năm 2010, theo nhận định của ông?

Gs Thayer: Sự can thiệp của Ngoại trưởng Clinton là để đáp ứng những quan tâm về khu vực này trước sự quyết đoán của Trung Hoa.

Trung Hoa đã phản bác bằng cách áp đặt sức ép ngoại giao lên từng nước trong Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), nhằm ngăn chặn không cho một sự đồng thuận bộc phát nhằm đối phó với Trung Hoa về các vấn đề biển đảo.

Các áp lực của Trung Hoa đã thành công, và các thành viên khối ASEAN đã phải bỏ ra ngoài bất cứ một đề cập nào về Biển Nam Trung Hoa trong bản tuyên bố chung được đưa ra sau Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN-US ở New York do Tổng thống Obama chủ trì.

Rõ ràng là vấn đề Biển Nam Trung Hoa sẽ bị xếp vào vị thế ít quan trọng hơn, vì Việt Nam hiện không còn là Chủ tịch Luân phiên của ASEAN nữa.

Mới đây Indonesia đã bày tỏ quan ngại rằng sự can thiệp của Hoa Kỳ và Nhật Bản vào vấn đề Biển Nam Trung Hoa có thể làm các đàm phán của ASEAN với Trung Hoa trở nên phức tạp hơn.

Nhã Trân: Đảng Cộng sản Trung Hoa mới đây ra một đạo luật về lãnh thổ, tuyên bố chủ quyền trên các vùng từng bị cai trị bởi Trung Hoa vào hàng trăm năm trước. Sự kiện này có thể là một mối quan ngại cho các nước này không?

Gs Thayer: Đây là một thí dụ khác về sách lược “nước chảy đá mòn” của Trung Hoa. Sự quyết đoán trong các yêu sách của Trung Hoa về biển đảo được thiết kế nhằm làm mòn mỏi các đối thủ. Sách lược này không có gì mới mẻ vì xưa nay Trung Hoa từng có những tuyên bố lịch sử như vậy. Thật sự, các tuyên bố chủ quyền của Trung Hoa đối với vùng Biển Đông không hề dựa trên luật pháp quốc tế mà chỉ dựa trên sự suy diễn riêng của Trung Hoa về lịch sử.

Nhã Trân: Lo ngại làm mất lòng Trung Hoa, một đối tác thương mại quan trọng, một số nước khu vực Châu Á – Thái Bình Dương lâu nay gắng tránh không can dự vào các tranh chấp lãnh hải ở Biển Đông. Có thể làm gì để các nước ấy vượt qua mối lo lắng này?

Gs Thayer: Năm ngoái có ba nước Đông Nam Á không hỗ trợ Việt Nam khi quốc gia này thúc đẩy ASEAN tìm một sự đồng thuận về vấn đề Biển Đông. Các nước này là Miến Điện, Campuchia và Thái Lan. Đây là ba quốc gia khác nhau.

Các áp lực của Trung Hoa có thể được khắc phục bởi những giải pháp, lựa chọn khác nhau. Campuchia cần đi vào thị trường Hoa Kỳ để bán các sản phẩm dệt may. Hoa Kỳ có thể tạo áp lực lên Campuchia để nước này thay đổi lập trường đối với vấn đề Biển Nam Trung Hoa, tuy nhiên xem ra Hoa Kỳ không thực hiện điều đó. Hoa Kỳ không có các biện pháp để áp lực Miến Điện. Lẽ ra Thái Lan là một đồng minh chính yếu của Hoa Kỳ tuy nước này không thuộc Khối Minh ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Tuy nhiên, nền chính trị quá mong manh của quốc gia này làm họ ít tham gia vào vấn đề Biển Nam Trung Hoa và ở thế đối nghịch với Trung Hoa.

Khối ASEAN cần giải thích cho chính các thành viên của mình rằng sự thống nhất và đoàn kết về vấn đề Biển Đông là một thành tố của sự cần thiết, lớn hơn, làm việc cùng nhau như một đơn vị hợp nhất, khi đối phó với Trung Hoa. Thế nhưng khối ASEAN vẫn còn lay hoay về sự đồng thuận, và không bó buộc các thành viên theo những quan điểm mà các nước đó không cảm thấy thoải mái.

Nhã Trân: Hoa Kỳ vừa lên tiếng mời đón Việt Nam tham gia vào các cuộc tập trận chung trên biển của hải quân Mỹ và các nước được mời bất cứ khi nào Việt Nam muốn, như cuộc diễn tập CARAT. Điều này có gây áp lực nào đối với Bắc Kinh không, khi mà Washington bằng mọi cách củng cố liên minh Mỹ-Việt như vậy?

Gs Thayer: Hoa Kỳ muốn phát triển việc tăng cường các mối quan hệ quốc phòng – khác biệt so với quan hệ của một liên minh – với Việt Nam, hầu có thể gây ảnh hưởng đối với Hà Nội về một số các vấn đề về an ninh khu vực, kể cả Trung Hoa. Nhưng mối quan hệ quốc phòng vẫn còn nằm trong giai đoạn kín đáo và tạo sự tin tưởng giữa hai bên. Ví dụ, Hoa Kỳ đã minh định rằng việc bán quân thiết bị liên quan đến việc cải thiện tình hình nhân quyền ở Việt Nam. Vậy là có những hạn định do phía Hoa Kỳ tự đặt ra. Việt Nam sẽ không cho phép mình bị lợi dụng trong bất cứ một sách lược nào của Hoa Kỳ để khống chế Trung Hoa. Việt Nam tìm cách đi hàng hai với cả hai thế lực này. Việt Nam e ngại sẽ phải trả giá cho các cấu kết của đôi bên.

Nhã Trân: Các Ngoại trưởng ASEAN và Trung Hoa dự định họp trong hai ngày 24 và 25 tháng 1, 2011 để bàn về việc lập một bộ luật ứng xử chung về Biển Đông, dựa trên bản Tuyên bố chung về Nguyên tắc Ứng xử trên Biển Đông năm 2002. Ông nghĩ các nước sẽ đạt một đồng thuận?

Gs Thayer: Nhóm Hợp tác chung ASEAN – Trung Hoa có thể đạt một vài tiến triển trong việc tiến tới việc thực hiện một Biện Pháp Xây Dựng Sự Tin Cậy (2) trong Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông. Nhưng nội quy hoạt động của ASEAN kêu gọi họ gặp gỡ và hình thành một sự đồng thuận trước khi nhóm họp với Trung Hoa. Trung Hoa phản đối điều này và muốn để có thể đàm phán song phương.

Bất đồng về quan điểm này có thể làm chậm lại tiến trình thực hiện Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông. Văn kiện Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông chỉ là bước khởi đầu của một Quy tắc Ứng xử Biển Đông (3) có tính pháp lý ràng buộc hơn. Khã năng là sẽ có vài tiến triển để chào mừng kỷ niệm một thập niên của văn kiện DOC vào năm 2012.

Một khi Việt Nam vẫn nhất định đưa quần đảo Hoàng Sa vào chương trình nghị sự và Trung Hoa tiếp tục từ chối, thì sẽ có rất ít tiến triển đạt được cho Quy tắc Ứng xử Biển Đông. Điều tốt nhất mà người ta có thể hy vọng về sự tiến triển là từng bước nhỏ nhoi và chủ yếu tượng trưng khi thực hiện Biện Pháp Xây Dựng Sự Tin Cậy của Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông.

Nhã Trân: Cảm ơn Gs về cuộc phỏng vấn hôm nay.

Chú thích:

(1) Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông: Declaration on Conduct of Parties in the South China Sea (DOC)

(2) Biện Pháp Xây Dựng Sự Tin Cậy: Confidence Building Measures (CBM)

(3) Quy tắc Ứng xử Biển Đông: Code of Conducts (COC)

24.1.2011

Nguyễn Thái Học Foundation chuyển cho VRNs

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s